785: Chapella da la Sontga Crusch: pli vegl palantschieu sur da travs purtantas datà da l’Europa

Chapella carolingica da la Sontga Crusch: in stgazi

Per lung temp valeva la Chapella da la Sontga Crusch sco edifizi romanic. Retschertgas archeologicas e dendrocronologicas han dentant cumprovà ils onns 785-788 sco data da construcziun. Damai tutga la chapella en il temp da la fundaziun da la claustra. La mesadad vers ost dal palantschieu da travs tranter il plaun sut ed il plaun sur è anc conservada en il stadi original. El è il pli vegl palantschieu sur da travs datà da l'Europa. Sin quel è anc il palantschieu da maulta original carolingic en il plaun sur da la chapella. Il furniment da la chapella sto esser stà magnific: traparts da marmel, stuccaturas e maletgs han decorà il plaun sur. Ma la chapella n'era betg be decorada dadens, mabain er dadora.

 

Scuverta sensaziunala a la fatschada externa

Primarmain era la chapella decorada cun maletgs architectonics er a la fatschada externa. A la culmaina vers ost èn vegnidas a glisch schizunt picturas figurativas dal temp carolingic - ina sensaziun, perquai che persunas picturadas vi d'ina fatschada externa carolingica n'aveva quai anc mai dà en l'istorgia da l'art. Perquai ch'il maletg è mantegnì be fragmentarmain e na po betg vegnir vis nà da la via, ha in gremi d'experts internaziunal decis da 'l cuvernar puspè e da 'l proteger uschia da l'aura. Il fragment dal fresco è vegnì documentà, descrit, analisà e fotografà. En pli han archeologs e restauraturs sco er spezialists tecnics perscrutà e documentà l'entira fatschada externa.

 

En il plaun sur da la Chapella da la Sontga Crusch datti anc bler da far

Enfin diesch rasadas da colur e da chaltschina cuvernan las paraids en il plaun sur. En pli era la chapella originalmain dotada ritgamain cun stuccatura e marmel. Fin oz predominava la perscrutaziun da la substanza architectonica e la conservaziun dals frescos multifars. Er ina documentaziun profunda da l'intern or dal puntg da vista archeologic, restauratoric e da las scienzas natiralas è vegnida fatga.

 

Suenter avair allontanà la pli giuvna rasada da chaltschina nuschaivla, sa pon ils participads ed ils experts far in purtret adina pli precis, co ch'il plaun sur da la chapella pudess sa mussar en l'avegnir. Ma l'emprim vegnan finidas las mesiras conservatoricas.

 

Plaun sur daventa puspè chapella

Il ritg furniment fa supponer ch'il plaun sur serviva originalmain sco chapella privata da l'avat u d'auters auts dignitaris. Adina puspè è ella vegnida picturada ora da nov. L'ultim è ella vegnida transfurmada l'onn 1889 en ina chapella da Lourdes. Ins ha decis ch'il plaun sur duaja servir puspè sco chapella.

 

Plaun sut per funerals e morts

Pli probabel è il plaun sut stà in local cun fossas; dapi l'onn 1520 è el lura chapella per funerals e finalmain ossari. Las paraids èn ornadas cun maletgs pli moderns che tematiseschan il murir ed il levar da la mort. Ils maletgs èn vegnids nettegiads e desalads. Ins ha mess in nov palantschieu da laina simpel. En quest local duai vegnir preschentà en l'avegnir l'istorgia da construcziun commoventa da la Chapella da la Sontga Crusch.

 

Gieu da mulin sin trav carolingica

Cun guardar precis il palantschieu sur da travs originals dal 788 è daventà visibel ina tavla per il gieu da mulin. Cun quai èsi la dumonda sch'ils lainaris hajan passentà il temp da la pausa da mezdi cun dar mulin sin il lain da construcziun fatg pront. Igl è interessant ch'ins chatta lingias finas engravadas er sin il tron da marmel da Carl il Grond en la chapella palatina ad Aachen. Er quellas vegnan ad avair servì per dar mulin.

 

La restauraziun prosegua

La restauraziun da la Chapella da la Sontga Crusch n'è anc betg finida. Adina puspè datti novas enconuschientschas che fan daventar la chapella carolingica in vair bischu da l'istorgia d'art e da l'istorgia da la construcziun.

 

Per pudair finanziar la restauraziun dovran ins meds finanzials supplementars. Peter Andreas Zahn dal cussegl da fundaziun sa dat fadia da realisar la restauraziun da quest stgazi cun ses project "Basel hilft Müstair".

 

Durant la stad datti adina puspè guids tras questa plazza fascinanta da la perscrutaziun.